Nasz profil na Facebook
4 Pomnik Poległych Stoczniowców

 

PODSTAWOWE INFORMACJE:

USYTUOWANIE:

Gdańsk-Nowe Miasto, Plac Solidarności

54.21’37”N   18.38’56”E

WYMIARY:

Wysokość pomnika: 42,00 m
Podstawa pomnika: trójkąt ( z krzyżem w każdym rogu) o bokach ca. 7 m – 8 m – 10 m
Tablice ”POMNIK POLEGŁYCH STOCZNIOWCÓW” : 115,0 cm x 345,0 cm
Brama( skrzydła)
8,90 m x 2,60 m

DATA ODSŁONIĘCIA:

16.12.1980 r.

AUTOR PROJEKTU/WYKONAWCA:

Pomnik powstał z inicjatywy społecznego Komitetu Budowy Pomnika ”Poległych Stoczniowców 1970”, przewodniczącym komitetu był Henryk Lenarciak, ślusarz pracujący w stoczni, uczestnik wydarzeń z grudnia 1970 r.

Zespół projektowy:
inż. Bogdan Pietruszka - autor  koncepcji
rzeźbiarze Elżbieta Szczodrowska-Peplińska, Robert Pepliński –  koncepcja cokołu i wykonanie płaskorzeźb
inż. Wiesław Szyślak – konstrukcja
inż. arch. Wiesław Mokwiński, inż. arch. Jacek Krenz

WŁAŚCICIEL/OPIEKUN:

Administrator: Gdański Zarząd Dróg i Zieleni

OPIS:

Pomnik Poległych Stoczniowców – nazwa potoczna „Pomnik Trzech Krzyży”

 

Współczesny monumentalny pomnik, w formie trzech krzyży z  kotwicami w ramionach,  upamiętniający śmierć uczestników protestów robotniczych w grudniu 1970 r. Monument jest wykonany z blach stalowych, kotwice z blach mosiężnych. Krzyże o nieregularnej, ”spękanej” formie tworzą trójkąt związany ściągami stalowymi w szczycie; na dole przestrzeń między krzyżami wypełnia kolisty otwór zamknięty kratą  z prętów zbiegających się centralnie i uniesionych w części środkowej. Cały obiekt jest zakotwiony w  konstrukcji betonowej, cokół pomnika stanowi  niewielkie wyniesienie terenu pokryte nawierzchnią z  fragmentów płyt betonowych, przestrzenie między płytami wypełnione są drobną kostką granitową. Od strony wschodniej, na jednej z płyt betonowych, znajduje się w stalowej ramie, o nieregularnej formie wewnętrznego otworu, odciśnięty w betonie ślad butów i napis odręczny: Jan Paweł II,na ramie widoczna  jest inskrypcja o treści: Z TEGO MIEJSCA BŁOGOSŁAWIŁ NAS PAPIEŻJAN PAWEŁ II W DNIU 12 CZERWCA 1987. Dalej przy krawędzi wyniesienia cokołu znajduje się kolejna płyta metalowa z napisem o treści: OPATRZNOŚĆ BOŻA NIE MOGŁA SPRAWIĆ NIC LEPSZEGO, BO W TAKIM MIEJSCU MILCZENIE JEST KRZYKIEM. W TYM MIEJSCU MODLIŁ SIĘ PAPIEŻ JAN PAWEŁ II 12 VI 1987

Dziesięć  płaskorzeźb z brązu ( znajdujących się w dolnej części krzyży) przedstawia sceny z pracy stoczniowców oraz sceny alegoryczne odnoszące się do solidarności narodowej i walk społeczeństwa z reżimem. Na krzyżu południowo-zachodnim (frontalnym) znajdują się dwie sceny: 1/ trzech robotników pracujących przy montażu blach, 2/ kobieta i czterech mężczyzn,  w tym jeden niosący dziecko na rękach, trzymający transparent z napisem Solidarność. Na jednej z dolnych krawędzi krzyża, w „szwie” wypełnionym wąską, nieregularną formą odlaną z brązu znajdują się nazwiska autorów projektu pomnika : BOGDAN PIETRUSZKA  WIESŁAW SZYŚLAK. Na krzyżu wschodnio-północnym znajdują się  cztery sceny: 1/ troje robotników( kobieta i dwóch mężczyzn) siedzących na ławce  w trakcie posiłku, w tle el. konstrukcji, na której wiszą: młotek, klucz montażowy i lina, 2/ robotnik wspinający się między elementami konstrukcji, 3/ robotnicy wykonujący prace malarskie, siedzący na ławce,  nad nimi daty  1956 , 1970, 1980, 1981, 4/ dwóch robotników, montujących blachy, przy okrągłych otworach bulajów znajdujących się powyżej. Na ścianie z płaskorzeźbą przedstawiającą posiłek znajduje się  stalowa tabliczka z napisem o treści: W ROKU 2000 WYKONANO ZGODNIE Z PIERWOTNYM PROJEKTEM KSZTAŁT OKŁADZIN DOLNEJ CZĘŚCIKRZYŻY POMNIKA. PRACĘ WYKONAŁA FIRMA NOTON GDAŃSK LISTOPAD 2000. Na krzyżu północno-zachodnim umieszczone są trzy sceny: 1/ cztery, pełne dramatyzmu, postacie kobiet, a nad nimi  fragment wiersza Czesława Miłosza :

”…KTÓRY SKRZYWDZIŁEŚ CZŁOWIEKA PROSTEGO… ŚMIECHEM NAD KRZYWDĄ JEGO WYBUCHAJĄC, NIE BĄDŹ BEZPIECZNY, POETA PAMIĘTA, MOŻESZ GO ZABIĆ, NARODZI SIĘ NOWY, SPISANE BĘDĄ CZYNY I ROZMOWY”, z boku podpisy autorów rzeźb: R.PEPLIŃSKI  E. SZCZODROWSKA, 2/spawacz na drabinie, 3/ mężczyzna z dzieckiem, obejmującym go za kolano, trzyma snopek zboża, przed nim dwóch  stojących mężczyzn, pierwszy pochylony całuje kłosy,  4/dwóch robotników przy pracach ciesielskich.  W odległości ca. 60 m od pomnika, po stronie wschodniej placu, znajdują się tablice z tekstem w języku polskim, niemieckim, francuskim i rosyjskim o następującej treści: ”POMNIK POLEGŁYCH STOCZNIOWCÓW, POMORDOWANYM – NA ZNAK WIECZNEJ PAMIĘCI, RZĄDZACYM – NA ZNAK IŻ ŻADEN KONFLIKT SPOŁECZNY W OJCZYŹNIE NIE MOŻE BYĆ ROZWIĄZANY SIŁĄ, WSPÓŁOBYWATELOM – NA ZNAK NADZIEI, IŻ ZŁO MOŻE ZOSTAĆ PRZEZWYCIĘŻONE”. Tablice, ułożone pulpitowo, umieszczone są na betonowym cokoleobłożonym kostką granitową. Przy górnej krawędzi tablic widoczna jest  niewielka dekoracja przedstawiająca głowy i półpostacie stoczniowców.

Brama nr 2 Stoczni Gdańskiej ul. Doki.

Historyczna brama do Stoczni Gdańskiej, przez którą wyszli stoczniowcy 16 grudnia 1970 roku, zabici potem w dramatycznych protestach robotniczych, a także, przy której gromadzili się ludzie z całej Polski  wspierający strajk Sierpnia 80 i z której Lech Wałęsa ogłosił podpisanie Porozumień Sierpniowych, a która w grudniu 1981 r. w pierwszych dniach stanu wojennego przy pacyfikacji Stoczni, została rozjechana czołgiem. Bramę nazwano, ze względu na wydarzenia, których była świadkiem, Bramą Wolności.

Aktualnie istniejąca brama zachowała  oryginalny kształt  i znajduje się w swoim historycznym miejscu, obok autentycznego budynku  portierni i biura przepustek. Brama jest konstrukcją stalową 2-skrzydłową. Na przęsłach bramy umieszczone są dekoracje analogiczne do dekoracji wiszących w dniach strajków sierpniowych, w tym: reprodukcja obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej , zdjęcie papieża Jana Pawła II, flaga polska i papieska, transparent Solidarności, oraz mały transparent z białej tkaniny z czerwonym napisem Solidarność a także pojemniki z kwiatami( na pamiątkę bukietów zawieszanych na bramie w sierpniu 1980, którymi ludzie wyrażali swoje poparcie dla strajkujących). Nad bramą na dwóch metalowych słupach znajduje się napis z liter z blachy stalowej, malowanych na biało: STOCZNIA GDAŃSKA. Na froncie budynku portierni, znajdującego się po prawej stronie bramy, wisi kopia tablicy z 21 postulatami strajkujących, ogłoszonymi przez Międzyzakładowy Komitet Strajkowy w sierpniu 1980 r. Treść tych postulatów znajduje się także na betonowym obelisku po lewej stronie Bramy.

Informacja uzupełniająca o upamiętnionym wydarzeniu /osobie

Pomnik upamiętnia tragiczne wydarzenia z grudnia 1970 roku, kiedy w Gdańsku i Gdyni doszło do strajków i demonstracji robotniczych stłumionych przez milicję i wojsko.

Przyczyną protestów były  znaczne podwyżki cen, głównie żywności i opału. Pierwsze protesty wybuchły 14 grudnia w Stoczni Gdańskiej, demonstrujący udali się do siedziby Komitetu Wojewódzkiego Partii i tego już dnia doszło do starć protestujących z milicją. Demonstracje stłumiono, wielu strajkujących aresztowano. 15 grudnia I Sekretarz Partii, Władysław Gomułka, podjął decyzję o użyciu broni przeciw strajkującym, w tym dniu strajkujący zaatakowali i podpalili Komitet Partii w Gdańsku. 16 grudnia wojsko i milicja zaatakowały z bronią strajkujących. Pod bramą nr 2 Stoczni Gdańskiej zginęli stoczniowcy Jerzy Matelski i Stefan Mosiewicz,  11 innych stoczniowców zostało rannych. Podobne wydarzenia miały miejsce w Gdyni i w Szczecinie oraz na mniejszą skalę w Elblągu, Warszawie, Wrocławiu, Oświęcimiu, Nysie i Białymstoku.

Wg oficjalnych danych na Wybrzeżu zostały zabite 44 osoby, rannych było 1164, a aresztowanych ponad 3 tysiące. W wyniku wydarzeń grudniowych nastąpiły zmiany we władzach partyjnych, miejsce Władysława Gomułki zajął Edward Gierek. W marcu 1971 przywrócono ceny sprzed strajków.

14 sierpnia 1980 r. rozpoczął się kolejny protest stoczniowców, którzy rozpoczęli strajk w obronie zwolnionej robotnicy Anny Walentynowicz. Po trzech dniach gdański strajk przekształcił się w ogólnopolski protest przeciwko władzy, przedstawiciele strajkujących zakładów pracy stworzyli Międzyzakładowy Komitet Strajkowy. Strajkujący ogłosili listę 21 postulatów, których spełnienie było warunkiem zakończenia strajków, najważniejszym z nich było żądanie niezależnych związków zawodowych. Protest robotników wsparty przez intelektualistów przekształcił się w ogólnopolski ruch Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”.Protesty społeczne w Polsce, w tym szczególnie z roku 1980, uważane są za symboliczne  wydarzenia  rozpoczynające  procesy zmian politycznych, które w ostateczności  przyczyniły się do  upadku tzw bloku wschodniego i odzyskania niepodległości państw europejskich zależnych od Związku Radzieckiego. Protestujący w roku 1980, zachowywali żywą pamięć o wydarzeniach 1970 r. i w 1980 r., w rocznicę wydarzeń grudniowych, doprowadzili do powstania Pomnika Poległych Stoczniowców.



1. BRAMA STOCZNI GDANSKIEJ 
[1576085 bajtów]

2. BRAMA STOCZNI GDANSKIEJ 
[2374248 bajtów]

3. płaskorzeźby 
[1521252 bajtów]

4. płaskorzeźby 
[1399756 bajtów]

5. płaskorzeźby 
[1546316 bajtów]

6. płaskorzeźby 
[1597021 bajtów]

7. płaskorzeźby 
[1711447 bajtów]

8. płaskorzeźby 
[1467328 bajtów]

9. płaskorzeźby 
[1279668 bajtów]

10. płaskorzeźby 
[1525671 bajtów]

11. płaskorzeźby 
[1253595 bajtów]

12. płaskorzeźby 
[1524293 bajtów]

13. pomnik 
[1163164 bajtów]

14. pomnik 
[1285280 bajtów]

15. pomnik 
[1594300 bajtów]
Lista załączników:
Prezentacja 3d [26507264 bajtów]
 

Polecamy:

aleja lipowa

email: info@gzdiz.gda.pl
©2010-2017 Gdański Zarząd Dróg i Zieleni